Sylt-weekend succesvol

Dit weekend hebben vrijwilligers van Natuurmonumenten maar liefst 420 kg zeegras verzameld op het Duitse Waddeneiland Sylt. In twee getijen ‘graazden’ de enthousiaste en betrokken vrijwilligers deze berg zeegras bij elkaar. Het was nog even spannend of het zaad wel rijp genoeg was, maar het bleek dat de planten dit jaar gemiddeld meer zaadstengels hadden geproduceerd dan vorig jaar en de hoeveelheid rijpe zaden per kg geplukt zeegras (~6000/kg) was toch vergelijkbaar met vorig jaar. Het verzamelde zeegras is inmiddels gekoeld naar Nederland getransporteerd waar het nu in  bakken met zeewater ligt te weken zodat de zaden kunnen afrijpen. Hartelijk dank aan de vrijwilligers voor hun geweldige inzet!

Voor meer indrukken van dit weekend, zie deze website

IMG_3553

Vrijwilligers in het uitgestrekte zeegrasveld op Sylt, klaar om te plukken.

Zeegrasplukweekend met vrijwilligers van Natuurmonumenten

Het zeegraszaad dat wordt gebruikt voor zeegrasherstel in de Nederlandse Waddenzee komt van het Duitse Waddeneiland Sylt. Liever zouden we hiervoor Nederlands donormateriaal gebruiken, maar omdat er vrijwel geen groot zeegras meer staat in de Nederlandse Waddenzee is dat niet mogelijk. In de Duitse Waddenzee staan wél uitgestrekte zeegrasvelden. Het veld op Sylt, waar al sinds 2011 zeegrasmateriaal wordt verzameld is in erg goede conditie en het plukken van zeegras heeft geen zichtbare gevolgen voor de hoeveelheid zeegras. Dit weekend (19-21 augustus) is het weer zover, het zeegraszaad is bijna rijp en dus gaan twee busjes met enthousiaste vrijwilligers van Natuurmonumenten op weg naar Sylt. Het doel is om dit jaar 400 kg zeegrasmateriaal te verzamelen in één weekend. Dat wordt een mooie uitdaging!

IMG_1810

Rijp groot zeegraszaad in zaadstengel

Hond & Paap

Een van de laatste plekken in de Nederlandse Waddenzee waar al decennia lang groot zeegras voorkomt is op het wad bij Hond & Paap in de Eems. Op deze slikkige wadplaat staan hectares groot zeegras. Hier meten we bij welke omgevingsfactoren (o.a. bodemeigenschappen, voedingsstoffen, hoogte) het zeegras van nature groeit zodat we een vergelijking kunnen maken met de herstellocaties. Op andere groot zeegraslocaties zullen we dit soort metingen herhalen.

groot zeegras op de Hond. Mogelijk gemaakt door de Harder van de Waddenunit

Zeegras in Trouw

Vorige week is er een uitgebreid artikel over zeegrasherstel verschenen in Trouw. Collega’s Tjisse van der Heide (Radboud Universiteit) en Eelke Folmer (NIOZ) geven hierin hun visie op zeegrasherstel in de Nederlandse Waddenzee. Het artikel kunt u hier en hier lezen. Helaas is er bij het artikel een onjuiste foto geplaatst waarbij een zeepaardje met een bruinwier (Fucus) in plaats van een groot zeegrasplant is weergegeven.

Screen Shot 2016-08-01 at 11.28.43

 

Groot zeegras op Uithuizen en Schiermonnikoog 

Zowel op het Uithuizerwad als op het wad bij Schiermonnikoog is dit jaar groot zeegras opgekomen. Deze week zullen de exacte aantallen worden bepaald, zowel per drone als te voet. Hiermee bepalen we niet alleen wát er precies staat, maar kunnen we ook berekenen hoeveel zaad er is ontkiemd en of de nieuwe zaaimethode, die vorig jaar voor het eerst is toegepast, heeft gewerkt. 

Groot zeegras (Zostera marina) op het Uithuizerwad (juli 2016)

Mediterraan zeegras

Zeegrasvelden komen voor in ondiepe kustgebieden over de hele wereld, op zowel droogvallende wadplaten als op de ondergedoken zeebodem. In de Middellandse Zee komt zeegras voor tot op een diepte van wel 40-50 meter, omdat het water daar zo helder is. Naast groot en klein zeegras, dat in onze Waddenzee voorkomt, staat in de Middellandse zee vooral veel neptunusgras (Posidonia oceanica). Deze grote, langzaamgroeiende zeegrassoort vormt uitgestrekte onderwaterweides waarin het mooi snorkelen is. Tussen de wuivende zeegrassen kun je zeepaardjes, schorpioenvissen en grote steekmossels aantreffen. Deze kunnen tot wel 80 cm groot worden! Bovenwater kun je neptunusgrasvelden vaak al herkennen aan de donkere vlekken die ze vormen in het heldere water, want in plaats van zonlicht te reflecteren nemen ze zonlicht op zodat ze kunnen uitgroeien tot ware onderwatersteppes. Dus ga op vakantie in het Middellandse zeegebied eens op expeditie in de wuivende Posidonia-velden. Dan kun je echt het ecologisch belang van goed functionerende zeegrasvelden ervaren – de kraamkamerfunctie met duizenden vislarven die zich tussen de lange bladeren verstoppen, de enorme koolstofopslag van de dikke matten eeuwenoud zeegras, en de demping van de golven wanneer deze door de dichte neptunusgrasvelden stromen.

 

Eerste planten ontkiemd

Bij bezoeken aan de uitzaailocaties op Texel (vlakte van Kerke) en Uithuizen (GR) zijn vorige week de eerste kiemplanten groot zeegras gevonden. We zijn erg benieuwd hoe de planten zich verder zullen ontwikkelen. In juli zullen alle locaties opnieuw bezocht worden voor de monitoring. 

kiemplantje groot zeegras is moeilijk te onderscheiden van klein zeegras in dit ontwikkelingsstadium

Anti-algkooien op Texel

Op Texel (vlakte van Kerke) is in het najaar van 2015 experimenteel zeegras uitgezaaid in kleine plotjes (1.5 x 1.5 m). Doel hiervan is om te onderzoeken waarom er in 2015 geen enkele pol zeegras is opgekomen uit het in 2014 uitgezaaide zaad.

Hoewel de vlakte van Kerke potentieel geschikt lijkt qua hoogteligging, bodemtype en beschikbaarheid van voedingsstoffen is er schijnbaar toch meer aan de hand. Wij hebben de theorie dat het wel eens aan wadpieren en/of de grote hoeveelheid zeewier zou kunnen liggen die zich in de zomer daar ophoopt. Volwassen wadpieren kunnen het wad behoorlijk  ‘omspitten’ en met een wadpierreliëf van meer dan enkele centimeters maken zowel zeegraszaadjes als zeegraskiemplantjes weinig kans. Vooral als de wadpierdichtheden zo hoog zijn als op de vlakte van Kerke (soms wel meer dan 50/m2). Zeewier kan soms grote pakketten vormen die óf alle onderliggende dieren en planten verstikken, óf de bodem ‘vegen’ met hun beweging over de bodem met het getij mee.

Vandaar een proef op de Vlakte van Kerke (vanaf de dijk met een verrekijker als een rij palen te zien) waarbij we wadpieren uitsluiten met een ingegraven net en waarbij we ook anti-algenkooien neer gaan zetten. De anti-wadpiermatten zijn in het najaar al geplaatst, vóórdat het zeegraszaad werd aangebracht, de eerste anti-algproefkooi is dit weekend geplaatst. Als deze kooi werkt komen er nog 15 kooien extra op het wad te staan. Dan hebben we in totaal 4 experimentele ‘behandelingen’: zonder wadpieren/zonder algen, met wadpieren/zonder algen, zonder wadpieren/met algen, zonder wadpieren/zonder algen. Hopelijk kunnen we aan de hand van deze simpele proef meer zeggen over de kansen van zeegras op de Vlakte van Kerke.

IMG_2941

Anti-algproefkooi op de vlakte van Kerke. Op de achtergrond zijn de andere plotjes te zien. De hogere, vlakkere plots zijn de anti-wadpierplots. De anti-wadpier maatregel blijkt heel effectief te werken.

 

Experimenteel zeegras zaaien bij Griend afgerond

Afgelopen weekend zijn we met een team van onderzoekers, natuurbeschermers en vrijwilligers nog een keer naar de oude zuidmeep gevaren ten noorden van Griend om het experimentaal zaaien van ondergedoken zeegras af te maken.

Met een schip van de Friesche vloot (Stânfries) voeren we zaterdag morgen in alle vroegte vanuit Harlingen naar de beoogde plaats van bestemming. Daar aangekomen liet schipper Sjoerd ons droogvallen waardoor we gemakkelijk het wad op konden. Omdat we het zeegras vrij diep inzaaien (rond de -90 tot -100 cm NAP) is de tijd om te werken erg beperkt. Slechts 1,5 tot 2 uur valt het wad daar droog, en dat alleen bij een heel laag getij. Het zeegras wat we hebben gezaaid staat dus meer dan 90% van de tijd onderwater.

DSC_4733

Zeegras zaaien met een prachtige zonsopkomst

Dankzij een enthousiast en ervaren team én prachtig weer kon het zeegras snel en efficiënt gezaaid worden, verspreid over twee getijden. Op zondagochtend, bij het zonovergoten ochtendgloren, hebben we de laatste zeegraszaden gepland. In totaal hebben we 12 plots aangelegd op 3 locaties. Per locaties hebben we twee plots mét en twee zonder kokosmat aangelegd. De kokosmat wordt gebruikt om de bodem te stabiliseren in de hoop dat zaden en kiemplanten daardoor minder snel weg zullen spoelen. Omdat we niet weten of de kokosmat misschien ook negatieve gevolgen heeft, zoals bijvoorbeeld het stimuleren van algengroei, hebben we ook plots zonder kokosmat aagelegd.

In juli weten we of er planten op zijn gekomen. Erg spannend, want het is voor het eerst dat er in de Waddenzee zo diep (-100 cm NAP) zeegras is gezaaid. Als de planten hier succesvol kunnen groeien biedt dit interessante inzichten voor het herstel van ondergedoken zeegras.

DSC_4736

Op de voorgrond een kokosmatplot die zand in zal vangen

Handmatig zaaien van zeegras is experiment

Eerder schreven we op deze blog dat we pogingen doen om zeegras te zaaien op het wad ten noorden van Griend. Misschien is het hierbij niet helemaal duidelijk geworden dat het hierbij gaat om een Experiment. Natuurlijk is natuurherstel het einddoel, maar om daar succesvol toe te komen moet er ook af en toe geëxperimenteerd worden om succesvolle vervolgstappen te kunnen zetten.

Daarom zijn we met een team van veelal onderzoekers bezig om te kijken of ondergedoken groot zeegras (in dit geval groeiend tegen de laagwaterlijn en alleen bij springtij droogvallend) een kans heeft om aan te slaan in de Nederlandse Waddenzee. Dit is nog niet eerder geprobeerd, eerdere herstelpogingen hebben zich gericht op droogvallend groot zeegras. Daarom pakken wij de eerste stappen experimenteel aan. Als het blijkt dat de planten aanslaan, kunnen we beter bekijken of grootschalig herstel van ondergedoken groot zeegras in de Waddenzee zin heeft.

Dit experiment zal komend weekend vervolgd worden.

IMG_2835

Experimenteel zeegras zaaien