Extra impuls voor zeegrasvelden in de Waddenzee

———– Tekst op basis van een persbericht van Natuurmonumenten ———

Extra impuls voor herstel zeegrasvelden Waddenzee

waddenfonds_logo

Het Waddenfonds draagt bij aan vier jaar extra onderzoek naar het herstel van zeegrasvelden in de Waddenzee. Tegelijk met dat nieuws, blijkt het bij Griend ingezaaide zeegras massaal opgekomen. ‘Dat is goed nieuws’, reageert projectleider Quirin Smeele van Natuurmonumenten verheugd. ‘Het opgekomen zeegras laat zien dat we door de experimenten van de afgelopen jaren in staat zijn om met succes zaad te oogsten en uit te zaaien in de Waddenzee.’ Het vervolgonderzoek richt zich op de factoren die een rol spelen bij de overleving van zeegrasvelden in de Waddenzee.

Screen Shot 2018-06-06 at 09.13.53

Nieuwsbericht op de website van het Waddenfonds

Groot zeegras bij Griend

In maart werd groot zeegras gezaaid op het Wad bij Griend. Het zaad werd afgelopen najaar door vrijwilligers geoogst op Sylt, een Waddeneiland voor de Duitse kust. Het zaad onderging een behandeling met kopersulfaat om een infectie met de Phytophthora waterschimmel te voorkomen. Die bleek uit eerder onderzoek een negatief effect te hebben op de kieming. Het zaaien op het wad gebeurde met spuiten, waarmee een mengsel van wadslik en zaad in de bodem werd gespoten. ‘Nu blijkt dat een groot deel van het zaad is uitgegroeid tot zeegrasplanten,’ licht Laura Govers toe. Zij is onderzoeker bij de Rijksuniversiteit Groningen en de Radboud Universiteit Nijmegen. ‘Ik ben benieuwd hoe de planten zich de komende tijd zullen ontwikkelen.’

2018-03-28 12.50.48

Zeegras zaaien op het wad bij Griend

Sleutelfactoren voor overleving

‘We krijgen steeds beter in de vingers hoe we groot zeegras kunnen terugbrengen in de Waddenzee,’ legt Smeele uit. ‘Verrassend genoeg doet zeegras het in de Noord-Duitse en Deense Waddenzee het veel beter dan op het Nederlandse wad. Het onderzoek moet uitwijzen waarom dat zo is en wat we kunnen doen om de overleving in ons land te verbeteren.’ De komende vier jaar proberen onderzoekers de sleutelfactoren te ontrafelen die ervoor zorgen dat het zeegras bij de buren wel overleeft. Gelijktijdig wordt geprobeerd op zeegras vanuit het gewonnen zaad op te kweken en te vermeerderen. ‘Als we straks weten hoe we op grote schaal zeegrasvelden kunnen herstellen, hebben we zaad of planten in grote hoeveelheden nodig. Dat kunnen we niet meer bij Sylt plukken, zonder daar de natuur te verstoren.’

Zeegrasvelden bieden bescherming

Ondertussen werkt Natuurmonumenten via diverse experimenten door aan het herstel van zeegras op het wad onder Schiermonnikoog, bij Griend en op het Uithuizerwad. Het zeegrasherstel op Griend maakt ook onderdeel uit van zo’n project. ‘Daarin onderzoeken we welk effect mosselbanken en zeegrasvelden hebben op de ontwikkeling van Griend en omgekeerd.’ Govers en haar collega’s hebben daarvoor kunstmatige riffen aangelegd die moeten uitgroeien tot mosselbanken en zeegras ingezaaid. ‘Het nu opgekomen zeegras staat in de luwte van Griend. In andere delen van de wereld zien we dat schelpenbanken en zeegrasvelden zelf een belangrijke rol spelen in de bescherming van de achterliggende eilanden of kust.’ Er zijn sterke aanwijzingen dat zeegrasvelden bijdragen aan een klimaatbestendige kust en bijdragen aan het vastleggen van CO2.

Herstel van rijke zee

Tot in de jaren dertig van de vorige eeuw lagen er uitgestrekte zeegrasvelden in de Waddenzee. Door een ziekte en de aanleg van de afsluitdijk verdwenen de zeegrasvelden. Grootschalig herstel bleef tot nog toe in Nederland uit. Overheden en natuurorganisaties werken samen met onderzoeksinstellingen aan herstel van de rijke Waddenzee. Het nieuwe zeegrasproject is een initiatief van Natuurmonumenten, Rijksuniversiteit Groningen en de Radboud Universiteit. Ze werken daarvoor nauw samen met The Fieldwork Company en Waterproof B.V. Het project wordt ondersteund door het Waddenfonds en Rijkswaterstaat. Daarnaast ligt er een aanvraag voor aanvullende ondersteuning bij de provincies Fryslân en Groningen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Groot zeegras zaailingen bij Griend (c) Max Gräfnings

Advertisements

Zeegrasartikel in de Levende Natuur

Screen Shot 2018-05-29 at 08.28.41Hét Nederlands tijdschrift voor natuurbehoud en natuurbeheer – De Levende Natuur – besteedt deze maand aandacht aan het zeegrasproject in de Waddenzee. In het artikel ‘Stap voor stap ontrafelen van herstel groot zeegras’ beschrijven we de onderzoeksresultaten van de periode 2015-2017.

In deze periode hebben we voornamelijk onderzoek gedaan naar de sleutelfactoren voor zeegrasherstel (groot zeegras – Zostera marina), waarbij een aantal bottlenecks zijn overwonnen; de overwintering en een waterschimmelinfectie (Phytophthora gemini). Daarnaast wordt uitgebreid stilgestaan bij de methodologische vooruitgang die we hebben geboekt, waardoor er vorig jaar (2017) op het Uithuizerwad tot wel 1.8 planten per vierkante meter zijn opgekomen. dit is bijna 180x zo veel als in 2015.

Dit veldseizoen zijn we al vol in de weer om deze ontwikkeling in onderzoeksmethodes door te zetten. Het doel? Meer dan 15 planten per meter laten groeien. Vanaf 10-15 planten/m2 kunnen de planten elkaar namelijk faciliteren en hebben ze een hoger groeisucces. De allereerste resultaten (zie foto hieronder) zijn al veelbelovend. Op het wad bij Griend hebben we al tientallen zaailingen van groot zeegras aangetroffen in onze experimentele plots. Dat wordt dus spannend om te zien hoeveel daarvan uit zullen groeien tot volwassen, zaaddragende planten.

Het Levende Natuur artikel is hier te lezen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Groot zeegraszaailingen (bladlengte ongeveer 10 cm)

 

Uithuizen ingezaaid

De zomer is in aantocht. Na het warme weer van vorige week lijkt het klein zeegras (Zostera noltii) op het Uithuizerwad aan de Groningse kust aan een groeispurt te zijn begonnen. Blaadjes worden langer en groener. Er is weer voldoende zonlicht en dus voldoende energie voor de planten om uit te groeien na een lange, en in dit geval ook koude, winter.

Het wad ontwaakt en daarmee is ook de tijd gekomen om groot zeegraszaad uit te zaaien. Op het Uithuizerwad stonden vorig jaar tot wel 3 groot zeegrasplanten per vierkante meter. De nieuwe zaaimethode – met kitspuiten – lijkt dus te werken. Maar 3 planten per vierkante meter is niet genoeg. Het doel is minstens 10-15 planten per vierkante meter te bereiken om te zorgen dat de planten zichzelf en elkaar kunnen ondersteunen (facilitatie) én om de ecologische waarde van de planten te vergroten.

Daarom hebben we dit jaar een kleinschalige proef opgezet waarbij we met verschillende zaaimethodes (zaaidiepte/zaaidichtheid/aantal zaden per injectie) uitproberen wat de meeste planten oplevert. Gisteren zijn de zaden proefsgewijs uitgezaaid. Met het zachte lenteweer verwachten we dat we eind juni de eerste echte planten terug kunnen vinden. Het wordt weer spannend om van de zomer te zien wat deze proef heeft opgeleverd en of we weer een stapje dichter bij ontwikkeling van een optimale zaaimethode zijn gekomen. Op deze blog is hopelijk snel meer te lezen over de eerste resultaten.

2018-04-25 14.07.15

Zeegras zaaien op het Uithuizerwad met de beproefde ‘kitspuitmethode’

Nieuw zeegras voor Zeeland

———– n.b. Dit bericht is gebaseerd op een persbericht van Rijkswaterstaat ———

Deze week is gestart met het zaaien van groot zeegras in het Grevelingenmeer door the Fieldwork Company i.s.m. Radboud Universiteit en Rijksuniversiteit Groningen, in opdracht van Rijkswaterstaat. Samen met Staatbosbeheer en Natuurmonumenten maakt Rijkswaterstaat zich sterk om de waterkwaliteit van de Zeeuwse Wateren te verbeteren. Het herintroduceren van zeegras zorgt voor een ecologisch impuls omdat er als het ware een oase onder water wordt gevormd en daarmee een belangrijke paai- en schuilplaats voor het onderwaterleven.

Het Grevelingenmeer, op de grens van Zeeland en Zuid-Holland, is het grootste zoutwatermeer van Europa. Met de aanleg van de Brouwersdam in 1971 werd de verbinding tussen deze zeearm en de Noordzee afgesloten. Het Grevelingenmeer en het Veerse Meer werden zoeter waarna maatregelen zijn genomen om weer voldoende zout water in te laten. Zeegras kon deze verandering niet aan en verdween grotendeels uit de Zeeuwse Wateren. Omdat zeegras noodzakelijk is voor een rijk en gevarieerd leefmilieu voor planten en dieren is in 2016 op kleine schaal begonnen met het inzaaien van zeegras. Deze pilot sloeg goed aan en er was voor het eerst in 15 jaar weer zeegras te vinden in het Grevelingenmeer. Deze week worden op drie nieuwe locaties in het Grevelingenmeer een miljoen zaden in de kale zandbodem gebracht. Volgend jaar start het inzaaien van zeegras in het Veerse Meer.

Zaaien

De zaden zijn afkomstig van planten uit de Duitse Waddenzee. Vorig jaar hebben vrijwilligers de zaden geoogst die nu worden gebruikt in het Grevelingenmeer.

Het zaaien gebeurt onder water waarbij de onderzoekers liggend op een vlot met een verlengde kitspuit de zaadjes in de bodem brengen. Uiteindelijk moeten er zeegrasvelden ontstaan die zichzelf in stand houden. Om te weten te komen wat de sleutelfactoren voor succesvol zeegrasherstel zijn, worden de uitzaai-experimenten gekoppeld aan onderzoek. Samen met Staatsbosbeheer, Radboud Universiteit, Rijksuniversiteit Groningen en The Fieldwork Company werkt Rijkswaterstaat nauw samen om het zeegras terug te brengen naar de Zeeuwse Wateren. De opgedane kennis wordt gedeeld met een nationaal- en internationaal netwerk aan zeegraskenners.

 

(c) foto’s: the Fieldwork Company

Op deze blog zal op korte termijn een update verschijnen over de voortgang van deze uitzaaiproeven én van het bijhorend onderzoek

Winters zeegras

In Nederland komen twee soorten zeegras voor op het droogvallende wad: groot (Zostera marina) en klein zeegras (Zostera noltii). Groot zeegras groeit elk jaar opnieuw op vanuit zaad. In het voorjaar vestigen de kiemplantjes zich op de kale wadplaten, waarna ze zich razendsnel (binnen 2 maanden) ontwikkelen tot zaaddragende planten tussen juni en augustus. In het vroege najaar valt het rijpe zaad uit de lange zaadstengels en sterft de hele plant, inclusief de ondergrondse delen, af. In de winter is er dan geen enkele groot zeegrasplant meer te vinden op het wad en de zaadjes van het voorgaande groeiseizoen wachten geduldig het voorjaar af.

Groot zeegras zaailing in labopstelling

Klein zeegras heeft een andere overwinteringsstrategie. Deze soort investeert veel in klonale uitbereiding door middel van wortelstokken. In deze wortelstokken worden in het groeiseizoen, suikers en zetmeel opgeslagen. Deze ondergrondse energievoorraad zorgt ervoor dat klein zeegras de donkere winter doorkomt om vervolgens in het voorjaar bij hogere lichthoeveelheden weer uit te kunnen groeien. In de winter kun je dus ook zeegras op het wad aantreffen. Hoewel het meeste blad wordt afgestoten in het najaar heeft elk ondergronds wortelstokfragment tenminste één bruinig blaadje over waaraan je het zeegras kunt herkennen. Daarnaast wordt de aanwezigheid van zeegras op een winterse wadplaat al verraden door het reliëf: in de zomer vangt zeegras slib in waardoor het lokaal zijn omgeving ophoogt. In de winter zijn deze bulten vaak nog te zien omdat de bodem bijeen wordt gehouden door de overwinterende wortelstokken. Dit fenomeen is onder andere op het Uithuizerwad en de Noordkaap langs de Groningerkust te zien. Zo vormt het winterse zeegras een mooi lapjespatroon op het door winterstormen aangeveegde wad.

Kenmerkende zeegrasreliëf op winters wad bij De Noordkaap, Groningen

Nieuwe zeegrasnieuwsbrief

Vandaag is er een nieuwe zeegrasnieuwsbrief uitgekomen. Dit is de laatste nieuwsbrief van het lopende project ‘Zeegras: herstel van een biobouwer in de Waddenzee’.

De ervaring en kennis die in dit project is opgedaan wordt nu ingezet om te werken aan een succesvolle herintroductie van zeegras in het Grevelingenmeer in de Zeeuwse Delta. Ook daarover is meer te lezen in deze nieuwsbrief.

De volgende onderwerpen komen in de nieuwsbrief aan bod:

  • Succesvolle zeegrasproef op het Uithuizerwad
  • Zeegrasherstel gaat door in Zeeland
  • Zaai-uitvindingen, wat werkt wel en niet?
  • Zeegras om Griend te beschermen

De zeegrasnieuwsbrief is hier te downloaden

Screen Shot 2017-12-11 at 19.03.50

 

Eindelijk weer zeegras in de Grevelingen

Omroep Zeeland besteedde afgelopen dinsdag aandacht het herintroductie programma van zeegras in het Grevelingenmeer dat wordt geleid door Rijkswaterstaat. Via onderstaande link is een informatief filmpje te bekijken over dit project.

Momenteel groeit er voor het eerst in 15 jaar weer zeegras in de Grevelingen. Dit zeegras is een indicatie van geschikte bodem- en watercondities in het zoutwatermeer. Bij voldoende hoge dichtheden kan het zeegras ook de waterkwaliteit beïnvloeden door het water lokaal helderder te maken en sediment en organisch materiaal vast te leggen.

Het zeegras biedt ook een potentiele schuilplaats en kraamkamer voor soorten zoals de zeenaald.

Omroep Zeeland – Eindelijk weer zeegras in de Grevelingen

Screen Shot 2017-09-21 at 11.44.04

Informatiezuil Oosterschelde

Sinds vorige week staat er in de Oosterschelde, bij de Plaat van Oude Tonge, een informatiezuil over zeegras. Dit initiatief van Rijkswaterstaat/Nationaalpark Oosterschelde/IVN Zeeland is tot stand gekomen om meer bekendheid te geven aan dit laatste bolwerk van Groot zeegras (Zostera marina) in de Oosterschelde.

Precies op deze plek, de enige plek in de Oosterschelde waar groot zeegras nog voorkomt, vindt erg veel recreatie plaats. Er worden ook pieren gestoken, waarbij de kwetsbare planten soms het onderspit delven. Hopelijk kunnen mensen dankzij de nieuwe informatiezuilen zeegras beter herkennen zodat het zeegras kan floreren en zich eventueel zelfs uit kan breiden. Op de website van IVN Zeeland is meer over dit initiatief te lezen.

Wie weet wordt deze vorm van publiekscommunicatie binnekort voortgezet in het noorden van het land?

Screen Shot 2017-09-04 at 10.47.05

Deel van de voorlichtingspanelen over zeegras in de Oosterschelde. In het echt te zien bij de slikken van Oude Tonge, Oosterschelde

286 kg zeegras

Afgelopen weekend was het weer zo ver, het tot traditie geworden zeegrasophaalweekend op Sylt was weer aangebroken. Twee busjes enthousiaste vrijwilligers van Natuurmonumenten kwamen naar dit meest Noordelijke Duitse Waddeneiland om zaadstengels van groot zeegras (Zostera marina) te plukken. Hierbij kregen ze dit keer hulp van een toegewijde groep beheerders van Natuurmonumenten die op beheersuitwisseling op Sylt waren. 

Koffiepauze op de kwelder


De doelstelling van het weekend was het ophalen van ongeveer 250 kg zeegrasmateriaal. Met bijna 30 personen was dit doel al net na de koffiepauze bereikt. Er werd zelfs 286 kg zeegras geplukt. Aanvullende metingen wezen bovendien uit dat er dit jaar erg veel zaad in de planten zat. Naar schatting zijn er in totaal bijna 4 miljoen zaden verzameld, een record!

De zaden worden nu in Groningen, bij the Fieldwork Company in de loods, verwerkt. Hierna zullen ze in de winter bewaard worden om in het voorjaar uitgezaaid te worden.

Pol groot zeegras


In tegenstelling tot de voorgaande jaren zijn de opgehaalde zaden niet voor de Waddenzee bedoeld maar voor de Grevelingen in Zeeland. Hier vindt de komende jaren een groot zeegrasherstelproject plaats met als doel de blijvende herintroductie van groot zeegras. Hierover hopelijk snel meer.