Winters zeegras

In Nederland komen twee soorten zeegras voor op het droogvallende wad: groot (Zostera marina) en klein zeegras (Zostera noltii). Groot zeegras groeit elk jaar opnieuw op vanuit zaad. In het voorjaar vestigen de kiemplantjes zich op de kale wadplaten, waarna ze zich razendsnel (binnen 2 maanden) ontwikkelen tot zaaddragende planten tussen juni en augustus. In het vroege najaar valt het rijpe zaad uit de lange zaadstengels en sterft de hele plant, inclusief de ondergrondse delen, af. In de winter is er dan geen enkele groot zeegrasplant meer te vinden op het wad en de zaadjes van het voorgaande groeiseizoen wachten geduldig het voorjaar af.

Groot zeegras zaailing in labopstelling

Klein zeegras heeft een andere overwinteringsstrategie. Deze soort investeert veel in klonale uitbereiding door middel van wortelstokken. In deze wortelstokken worden in het groeiseizoen, suikers en zetmeel opgeslagen. Deze ondergrondse energievoorraad zorgt ervoor dat klein zeegras de donkere winter doorkomt om vervolgens in het voorjaar bij hogere lichthoeveelheden weer uit te kunnen groeien. In de winter kun je dus ook zeegras op het wad aantreffen. Hoewel het meeste blad wordt afgestoten in het najaar heeft elk ondergronds wortelstokfragment tenminste één bruinig blaadje over waaraan je het zeegras kunt herkennen. Daarnaast wordt de aanwezigheid van zeegras op een winterse wadplaat al verraden door het reliëf: in de zomer vangt zeegras slib in waardoor het lokaal zijn omgeving ophoogt. In de winter zijn deze bulten vaak nog te zien omdat de bodem bijeen wordt gehouden door de overwinterende wortelstokken. Dit fenomeen is onder andere op het Uithuizerwad en de Noordkaap langs de Groningerkust te zien. Zo vormt het winterse zeegras een mooi lapjespatroon op het door winterstormen aangeveegde wad.

Kenmerkende zeegrasreliëf op winters wad bij De Noordkaap, Groningen

Advertisements

Nieuwe zeegrasnieuwsbrief

Vandaag is er een nieuwe zeegrasnieuwsbrief uitgekomen. Dit is de laatste nieuwsbrief van het lopende project ‘Zeegras: herstel van een biobouwer in de Waddenzee’.

De ervaring en kennis die in dit project is opgedaan wordt nu ingezet om te werken aan een succesvolle herintroductie van zeegras in het Grevelingenmeer in de Zeeuwse Delta. Ook daarover is meer te lezen in deze nieuwsbrief.

De volgende onderwerpen komen in de nieuwsbrief aan bod:

  • Succesvolle zeegrasproef op het Uithuizerwad
  • Zeegrasherstel gaat door in Zeeland
  • Zaai-uitvindingen, wat werkt wel en niet?
  • Zeegras om Griend te beschermen

De zeegrasnieuwsbrief is hier te downloaden

Screen Shot 2017-12-11 at 19.03.50

 

Eindelijk weer zeegras in de Grevelingen

Omroep Zeeland besteedde afgelopen dinsdag aandacht het herintroductie programma van zeegras in het Grevelingenmeer dat wordt geleid door Rijkswaterstaat. Via onderstaande link is een informatief filmpje te bekijken over dit project.

Momenteel groeit er voor het eerst in 15 jaar weer zeegras in de Grevelingen. Dit zeegras is een indicatie van geschikte bodem- en watercondities in het zoutwatermeer. Bij voldoende hoge dichtheden kan het zeegras ook de waterkwaliteit beïnvloeden door het water lokaal helderder te maken en sediment en organisch materiaal vast te leggen.

Het zeegras biedt ook een potentiele schuilplaats en kraamkamer voor soorten zoals de zeenaald.

Omroep Zeeland – Eindelijk weer zeegras in de Grevelingen

Screen Shot 2017-09-21 at 11.44.04

Informatiezuil Oosterschelde

Sinds vorige week staat er in de Oosterschelde, bij de Plaat van Oude Tonge, een informatiezuil over zeegras. Dit initiatief van Rijkswaterstaat/Nationaalpark Oosterschelde/IVN Zeeland is tot stand gekomen om meer bekendheid te geven aan dit laatste bolwerk van Groot zeegras (Zostera marina) in de Oosterschelde.

Precies op deze plek, de enige plek in de Oosterschelde waar groot zeegras nog voorkomt, vindt erg veel recreatie plaats. Er worden ook pieren gestoken, waarbij de kwetsbare planten soms het onderspit delven. Hopelijk kunnen mensen dankzij de nieuwe informatiezuilen zeegras beter herkennen zodat het zeegras kan floreren en zich eventueel zelfs uit kan breiden. Op de website van IVN Zeeland is meer over dit initiatief te lezen.

Wie weet wordt deze vorm van publiekscommunicatie binnekort voortgezet in het noorden van het land?

Screen Shot 2017-09-04 at 10.47.05

Deel van de voorlichtingspanelen over zeegras in de Oosterschelde. In het echt te zien bij de slikken van Oude Tonge, Oosterschelde

286 kg zeegras

Afgelopen weekend was het weer zo ver, het tot traditie geworden zeegrasophaalweekend op Sylt was weer aangebroken. Twee busjes enthousiaste vrijwilligers van Natuurmonumenten kwamen naar dit meest Noordelijke Duitse Waddeneiland om zaadstengels van groot zeegras (Zostera marina) te plukken. Hierbij kregen ze dit keer hulp van een toegewijde groep beheerders van Natuurmonumenten die op beheersuitwisseling op Sylt waren. 

Koffiepauze op de kwelder


De doelstelling van het weekend was het ophalen van ongeveer 250 kg zeegrasmateriaal. Met bijna 30 personen was dit doel al net na de koffiepauze bereikt. Er werd zelfs 286 kg zeegras geplukt. Aanvullende metingen wezen bovendien uit dat er dit jaar erg veel zaad in de planten zat. Naar schatting zijn er in totaal bijna 4 miljoen zaden verzameld, een record!

De zaden worden nu in Groningen, bij the Fieldwork Company in de loods, verwerkt. Hierna zullen ze in de winter bewaard worden om in het voorjaar uitgezaaid te worden.

Pol groot zeegras


In tegenstelling tot de voorgaande jaren zijn de opgehaalde zaden niet voor de Waddenzee bedoeld maar voor de Grevelingen in Zeeland. Hier vindt de komende jaren een groot zeegrasherstelproject plaats met als doel de blijvende herintroductie van groot zeegras. Hierover hopelijk snel meer.

Klein zeegras bij Griend breidt uit

Twee jaar geleden troffen we voor het eerst klein zeegras (Zostera noltii) aan op het wad bij Griend. Nu lijkt het erop dat het zeegras zich langzaam uitbreidt op het wad pal ten oosten van het eiland.

Op verschillende plekken zijn kleine ‘patches’ (of plakken) van dit zeegras te vinden. De meeste plekken zijn behoorlijk klein (nog geen vierkante meter) en de planten zijn behoorlijk klein van stuk. Gelukkig is klein zeegras, in tegenstelling tot groot zeegras, meerjarig en overleeft de winter op zijn wortelstokken. Dit betekent dat het zeegras zich volgend jaar weer makkelijk vegetatief uit kan breiden. Interessant om te volgen hoe deze patches zich de komende jaren verder zullen ontwikkelen.

img_5339

Patch klein zeegras bij Griend. De verdikte bladeren (lichtgroen) zijn de bloeistengels

Nieuwe locatie klein zeegras Oosterschelde

Vorige week is er in de Oosterschelde op een nieuwe locatie, bij de Oesterdam, klein zeegras aangetroffen (zie onderstaande kaart). De vondst van dit klein zeegras, in een luwe hoek van de Oosterschelde, is vrij bijzonder omdat de veiligheidsbuffer Oesterdam een vrij nieuwe zandplaat is (2014). Deze plaat helpt de zandhonger in de Oosterschelde tegen te gaan en heeft dus een dubbele functie: waterveiligheid en klimaatbuffer. Positief nieuws dus dat hier nu ook een natuurfunctie aan kan worden toegevoegd.

De gevonden zeegraspollen zijn vooralsnog behoorlijk klein, maar hebben wel de potentie om zich snel uit te breiden d.m.v. horizontale, klonale groei. Ook is klein zeegras meerjarig, het overleeft het winter grotendeels ondergronds op zijn wortelstokken en kan zich in het voorjaar, wanneer het water opwarmt, snel uitbreiden.

Op de website van Natuurmonumenten is meer te lezen over deze bijzondere vondst.

zeegrasoesterdam

Verspreidingskaart klein zeegras (Zostera noltii) in Nationaal Park de Oosterschelde (bron: Rijkswaterstaat). In rood staat de locatie van de veiligheidsbuffer Oesterdam aangegeven. Hier is in juni 2017 klein zeegras aangetroffen.

Zeegras opgekomen in Grevelingen

Begin deze maand werd snorkelend een eerste blik geworpen in het Grevelingemeer nadat daar eind april zeegras was gezaaid. Tot onze aangename verrassing bleken er al her en der kiemplantjes op te zijn gekomen op de uitzaailocaties.

Dit gold zowel voor de locaties waar in september is uitgezaaid met de ‘aardappelzakkenmethode’, als voor de locaties waarbij de zaden eind april in de bodem zijn gespoten. Bij de aardappelzakkenmethode zijn zaadstengels – mét zaden – aan boeitjes in de Grevelingen gehangen, waarna de zaden er op natuurlijke wijze uit konden vallen. Bij deze methode kunnen de zaden ook wegspoelen of worden opgegeten door langslopende krabben. Bij de ‘injectiemethode’ zijn de zaden, gemengd met wadbodem, op gecontroleerde wijze op 2 cm in diepte in de bodem gespoten d.m.v. kitspuiten op luchtdruk. Deze nieuwe methode lijkt dus veelbelovend en heeft als bijkomend voordeel dat de zaden niet opgegeten kunnen worden door krabben.

Bij deze eerste indrukken was er nog geen verschil te zien tussen de beide methodes. Hopelijk is de overleving van kiemplanten hoog en kunnen we in juli/augustus het eerste  zeegrasveldje in de Grevelingen sinds begin jaren ‘2000 verwelkomen.

Zaailing van groot zeegras in het Grevelingenmeer.

Groot zeegras (Zostera marina) zaailing in het Grevelingenmeer, juni 2017 (c) the Fieldwork Company

 

 

Zeegrasnieuwsbrief mei 2016

Deze week is de nieuwste zeegrasnieuwsbrief van Natuurmonumenten uitgekomen. Vanaf nu is deze hier digitaal te lezen.

In deze nieuwsbrief komen de volgende punten aan bod:

  • Huidige stand van zaken en resultaten 2016
  • Waarom zeegrasvelden ook alweer belangrijk zijn
  • Overwintering van zeegraszaden
  • Medicijn tegen waterschimmels
  • Inzet vrijwilligers
  • Vervolgplannen

Screen Shot 2017-05-24 at 14.52.32