Onderzoekers vragen aandacht voor wereldwijd zeegrasverlies

Deze week vragen wetenschappers wereldwijd om aandacht voor de bescherming van zeegrasvelden. Hoewel zeegrasvelden minder bekend zijn dan de kleurrijke koraalriffen of exotische mangrove bossen, vervullen ze een even belangrijke ecologische functie. Zeegrasvelden beschermen de kust, vormen een kraamkamer voor veel commerciële vissoorten en bufferen het klimaat door enorme hoeveelheden koolstof op te slaan, met name in de bodem. Bovendien zijn ze ook verbonden met andere kustsystemen; ze vormen een voedingsstoffenfilter voor koraalriffen waardoor het water daar helder genoeg blijft voor koralen om te groeien én de meeste vissen die op het koraalrif voorkomen zijn beschermd opgegroeid in nabijgelegen zeegrasvelden.

Reden genoeg om zeegrassen wereldwijd te beschermen zou je denken, maar onbekend maakt onbemind. Vandaar de roep om erkenning zodat ook zeegrasvelden wereldwijd op de natuurbeschermingsagenda komen. Al meer dan 100 zeegrasonderzoekers uit meer dan 30 landen hebben de oproep ondertekend en zowel de BBC als Nu.nl hebben hier aandacht aan besteed. Nu maar hopen dat we de wereldwijde achteruitgang van zeegrasvelden gezamelijk een halt toe kunnen roepen!

screen-shot-2016-10-12-at-10-31-13

 

 

Onderwaterbestuiving

Iedereen weet dat insecten zoals bijen en hommels een belangrijke rol spelen in de voortplantingscyclus van veel landplanten. Als bestuivers vliegen ze van bloem naar bloem, zo bevruchten ze de bloemen door de overdracht van stuifmeelkorrels. Maar hoe werkt dat dan onderwater?

Zeegrassen zijn de enige échte bloeiende planten in zee. Ze lijken dan misschien wel een beetje op algen (die overigens geen echte wortelmatten vormen, in tegenstelling tot zeegrassen), maar zeegrassen kunnen hun gehele voortplantingscyclus, van bloeien tot zaadzetting, onderwater uitvoeren. Tot voor kort werd gedacht dat bestuiving/verspreiding van stuifmeelkorrels alleen passief gebeurde, met behulp van stroming, maar deze week verscheen een belangrijk artikel in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications dat onderwaterbestuiving van zeegrasbloemen door bestuivers beschrijft.

van Tussenbroek et al. (de auteurs) beschrijven dat minuscule kreeftachtigen en kleine zwemmende wormen de bloemen bezoeken van de Amerikaanse zeegrassoort Thalassia testudinum, die ‘s nachts open gaan. Deze diertjes nemen bij het zwemmen van bloem tot bloem kleine pakketjes stuifmeelkorrels mee die blijven plakken door een slijmlaagje. Wanneer ze op een nieuwe bloem landen kunnen deze de bloemen succesvol bestuiven. Deze interessante ontdekking schijnt een nieuw licht op onderwaterbestuiving. Hoe zou dat werken bij de droogvallende groot zeegrasplanten in onze Waddenzee?

10-0000www-nature

Onderwaterbestuivers: kreeftachtigen en borstelwormen. Uit: Van Tussenbroek et al. (2016) Nature Communications.

 

Verwerking zeegras

In augustus is bijna 420 kg zeegras geoogst door vrijwilligers van Natuurmonumenten. Dit zeegras bevindt zich inmiddels in luxe jacuzzi’s in de loods van the Fieldwork Company in Groningen. In deze goed beluchte baden vallen de rijpe zaden op natuurlijke wijze, door een soort van zeef heen, naar beneden. Hoe beter de kwaliteit van het zaad, hoe sneller het zaad zinkt. De zaden die zich onderin de bakken verzamelen worden vervolgens uitgezeefd, om wadslakjes en dood zeegrasblad te verwijderen, en de hele winter koel bewaard. Dit proces is inmiddels in volle gang en waarschijnlijk is al het materiaal binnen een aantal weken verwerkt. Dan worden de zaden verplaatst van de warme bubbelbaden naar een winterse koelcel, waar ze veilig en goed belucht de lange winter af kunnen wachten. Hierdoor wordt het zaadverlies, dat in de natuur door stormen enorm is, beperkt met hopelijk een groter herstelsucces tot gevolg.

Eerste zaden geoogst

Vorige week is de eerste lading zaden al geoogst. De zaden vallen vanzelf uit de zaadstengels, die op Sylt zijn geoogst, wanneer ze rijp zijn. Naar verwachting duurt het nog een week of vier voordat alle zaden rijp zijn om te oogsten. Dan kunnen we de opbrengst bepalen en berekenen hoeveel zaad 1kg geplukt zeegrasmateriaal oplevert. Ook kunnen we dan de kwaliteit van het zaad bepalen d.m.v. Kiemtestjes.

Zostera marina zaden met een enkel wadslakje ertussen

Groot zeegras Oosterschelde

Sinds een paar jaar staat er in de Oosterschelde weer een redelijk aantal groot zeegrasplanten op het wad langs de N59 bij Bruinisse. Na jaren van afwezigheid stonden er vorig jaar een paar duizend planten, en bij een bezoek vorige week bleek dat het zeegras zich ook dit jaar heeft gehandhaaft. De mooie, forse planten staan op een verrassende plek: juist deze locaties is goed toegankelijk voor toeristen en deze recreëeren dan ook vrijelijk op het wad. Er wordt gezwommen, pieren gestoken en kokkels verzameld tussen de zeldzame groot zeegrasplanten, een wonderlijk gezicht als je kijkt naar de kwetsbaarheid van groot zeegras in de Nederlandse Waddenzee. Toch zijn deze planten erg groot en goed ontwikkeld. Deze populatie biedt een mooie vergelijkingsmogelijkheid voor de Nederlandse Waddenzee. Zo leren we steeds meer over de randvoorwaarden voor groot zeegrasgroei op het droogvallende wad.

2016-08-25 15.58.49

Een mooie dichtheid aan groot zeegraspollen in de Oosterschelde

 

Waterschimmel hindert zeegrasherstel

Onder deze of een soortgelijke titel verscheen afgelopen week het zeegrasonderzoek uitgebreid in de media. Reden was het uitkomen van een nieuwe wetenschappelijke publicatie in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the Royal Society B dat via deze link bekeken kan worden.

Dit onderzoek is genoemd op onder andere NU.nl, NatureToday.com, Waddenvereniging.nl, Vroege Vogels Radio, BNR nieuwsradio, Omrop Fryslan en enkele dagbladen (NRC, Dagblad van het Noorden, Leeuwarder Courant).

Verwant aardappelziekte bedreigt herstel van zeegrassen

 Nederlandse onderzoekers hebben ontdekt dat de aan de bekende aardappelziekte verwante waterschimmels – Phytophthora gemini en Halophytophthora sp. Zostera – de zaadkieming van zeegras belemmeren. Dat kwam aan het licht tijdens herstelproeven in de Waddenzee en de Grevelingen. Uit vervolgonderzoek blijkt dat de ziekteverwekkers niet alleen in Nederland voorkomen, maar op veel meer locaties in Europa en Amerika. De aanwezigheid van deze waterschimmels bedreigt het herstel van zeegrasvelden wereldwijd, omdat veel herstelprojecten worden uitgevoerd met behulp van zaad.

Aardappelziekte

De meest bekende waterschimmel (Phytophthora infestans) is de aardappelziekte. Deze veroorzaakt jaarlijks voor miljarden euro’s schade aan de Europese landbouw. Verwante ziekteverwekkers zijn verantwoordelijk voor grote sterfte van eiken in California en eucalyptusbomen in Australië. In totaal zijn er ongeveer 100 verschillende ziekteverwekkers bekend uit deze familie. De meeste komen alleen op één of meerdere specifieke waardplanten voor: van aardbeien en tomaten, tot sojabonen en 50 meter hoge Nieuw-Zeelandse Kauri bomen. Hoewel planten zoals zeegras, mangroves en kwelderplanten de basis vormen van kustecosystemen wereldwijd, was er tot nu toe verrassend genoeg vrijwel niets bekend over Phytophthora-soorten in zeewater. Deze week publiceert een internationaal team onder leiding van Nederlandse onderzoekers (RU, RUG, NIOZ, NVWA, the Fieldwork Company, Virginia Institute of Marine Science) een studie dat het gevaar van dit type ziekteverwekkers laat zien voor zeegras. De studie verschijnt in het gerenommeerde tijdschrift Proceedings of the Royal Society B.

 Besmette zeegraszaden

Het onderzoekersteam verzamelde zeegraszaad uit vijf Europese landen (Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden, Frankrijk) en uit Chesapeake Bay, Verenigde Staten. Zaad van al deze locaties bleek besmet te zijn door een Phytophthora-soort, of daaraan verwante Halophytophthora-soorten die tot nu toe slechts bekend waren als afbraakschimmels die dode plantenresten opruimen. Hoofonderzoeker Laura Govers (Radboud Universiteit & Rijksuniversiteit Groningen): “In een laboratoriumproef hebben we vervolgens de kiemkracht van besmette zaden getest, deze bleken 6x minder vaak te kiemen dan niet-besmet zaad: slechts 3-4% van alle besmette zaden kiemde”.

Zeegrasherstel

Wereldwijd zijn veel kustecosystemen, waaronder zeegrasvelden, de afgelopen decennia hard achteruitgegaan. In Nederland zijn de uitgestrekte zeegrasvelden die oorspronkelijk in de Waddenzee stonden na 1930 verdwenen en nooit meer teruggekomen. Deze velden droegen bij aan een hoge biodiversiteit doordat veel diersoorten in het zeegras leefden. De velden vormden een belangrijke kraamkamer voor vissoorten zoals haring. Ook droegen ze bij aan kustbescherming door de golfslag te dempen en maakten het water helderder. Net als op andere plaatsen waar het zeegras verloren ging, wordt in Nederland daarom onderzocht of zeegrasherstel in de Nederlandse Waddenzee mogelijk is. Sinds 2011 wordt hiervoor gebruik gemaakt van zeegraszaad op Sylt. Tegenvallende kieming was de aanleiding voor Natuurmonumenten en Rijkswaterstaat, de huidige trekkers van het zeegrasherstel, om nader onderzoek te financieren. Daaruit bleek dat bijna 100% van het zaad besmet is met Phytophthora. Nu bekend is dat besmette zaden zeer slecht kiemen, wordt gezocht naar een oplossing om besmetting te verminderen en de kansen voor zeegrasherstel te vergroten, bijvoorbeeld door zaden te behandelen tijdens opslag met een koperoplossing. Deze methode wordt ook al sinds de 19e eeuw in de landbouw tegen Phytophthora-besmetting ingezet en lijkt ook veelbelovend voor zeegraszaad.

Dit onderzoek is het resultaat van een samenwerking tussen Radboud Universiteit Nijmegen – Rijksuniversiteit Groningen – NVWA – NIOZ- the Fieldwork Company – Virginia Institute of Marine Science en werd gefinancierd door Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat en de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA).

Halophytophthora sp. Kers (c) Johan Meffert

Foto van een waterschimmelkolonie (Halophytophthora sp. Zostera) op kersenagar. Deze waterschimmel is geisoleerd uit zeegraszaad

Sylt-weekend succesvol

Dit weekend hebben vrijwilligers van Natuurmonumenten maar liefst 420 kg zeegras verzameld op het Duitse Waddeneiland Sylt. In twee getijen ‘graazden’ de enthousiaste en betrokken vrijwilligers deze berg zeegras bij elkaar. Het was nog even spannend of het zaad wel rijp genoeg was, maar het bleek dat de planten dit jaar gemiddeld meer zaadstengels hadden geproduceerd dan vorig jaar en de hoeveelheid rijpe zaden per kg geplukt zeegras (~6000/kg) was toch vergelijkbaar met vorig jaar. Het verzamelde zeegras is inmiddels gekoeld naar Nederland getransporteerd waar het nu in  bakken met zeewater ligt te weken zodat de zaden kunnen afrijpen. Hartelijk dank aan de vrijwilligers voor hun geweldige inzet!

Voor meer indrukken van dit weekend, zie deze website

IMG_3553

Vrijwilligers in het uitgestrekte zeegrasveld op Sylt, klaar om te plukken.

Zeegrasplukweekend met vrijwilligers van Natuurmonumenten

Het zeegraszaad dat wordt gebruikt voor zeegrasherstel in de Nederlandse Waddenzee komt van het Duitse Waddeneiland Sylt. Liever zouden we hiervoor Nederlands donormateriaal gebruiken, maar omdat er vrijwel geen groot zeegras meer staat in de Nederlandse Waddenzee is dat niet mogelijk. In de Duitse Waddenzee staan wél uitgestrekte zeegrasvelden. Het veld op Sylt, waar al sinds 2011 zeegrasmateriaal wordt verzameld is in erg goede conditie en het plukken van zeegras heeft geen zichtbare gevolgen voor de hoeveelheid zeegras. Dit weekend (19-21 augustus) is het weer zover, het zeegraszaad is bijna rijp en dus gaan twee busjes met enthousiaste vrijwilligers van Natuurmonumenten op weg naar Sylt. Het doel is om dit jaar 400 kg zeegrasmateriaal te verzamelen in één weekend. Dat wordt een mooie uitdaging!

IMG_1810

Rijp groot zeegraszaad in zaadstengel

Hond & Paap

Een van de laatste plekken in de Nederlandse Waddenzee waar al decennia lang groot zeegras voorkomt is op het wad bij Hond & Paap in de Eems. Op deze slikkige wadplaat staan hectares groot zeegras. Hier meten we bij welke omgevingsfactoren (o.a. bodemeigenschappen, voedingsstoffen, hoogte) het zeegras van nature groeit zodat we een vergelijking kunnen maken met de herstellocaties. Op andere groot zeegraslocaties zullen we dit soort metingen herhalen.

groot zeegras op de Hond. Mogelijk gemaakt door de Harder van de Waddenunit

Zeegras in Trouw

Vorige week is er een uitgebreid artikel over zeegrasherstel verschenen in Trouw. Collega’s Tjisse van der Heide (Radboud Universiteit) en Eelke Folmer (NIOZ) geven hierin hun visie op zeegrasherstel in de Nederlandse Waddenzee. Het artikel kunt u hier en hier lezen. Helaas is er bij het artikel een onjuiste foto geplaatst waarbij een zeepaardje met een bruinwier (Fucus) in plaats van een groot zeegrasplant is weergegeven.

Screen Shot 2016-08-01 at 11.28.43